นโยบายการจัดการความรู้ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 1.ให้ใช้เครื่องมือการจัดการความรู้ผลักดัน คุณภาพคน และกระบวนทำงาน 2.ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนประสบการณ์การทำงาน จากหน้างาน 3.ส่งเสริมให้มีเวทีเรียนรู้ร่วมกัน
อ่าน: 2859
ความเห็น: 2

"สวนสมรม"สังคมและวัฒนธรรมการเกษตรที่ควรอนุรักษ์ของภาคใต้ตอนล่าง

         ภาคใต้ตอนล่างของประเทศไทยมีสังคมและวัฒนธรรมการเกษตรที่โดดเด่นควรอนุรักษ์หลายอย่าง  เช่น  การเวียนควาย  การเอาแรงลงแขก  การทำสวนสมรม (สวนโบราณ/สวนพ่อเฒ่า/สวนสะเปะสะปะ/สวนคนแขก/สวนดุซง/สวนป่ายางพารา) ซึ่งถือเป็นเรื่องราววัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับสวนสมรม  โดยเหตุผลว่าปัจจุบันกำลังได้รับผลกระทบ เพราะกำลังถูกคุกคามให้สูญหาย  จากการขยายพื้นที่ของระบบการผลิตเกษตรเชิงเดี่ยว  ที่ใช้ความเข้มข้นทางการจัดการสูง 

          สวนสมรม  เป็นภาษาถิ่นที่ใช้ในสังคมภาคใต้ตอนล่าง  คำว่า “สมรม” มีความหมายโดยทั่วไปว่า “รวม”  หรือ “ผสมปนกัน”  ดังนั้นคำว่า “สวนสมรม” จึงมีความหมายว่า  เป็นสวนที่มีหลายสิ่งหลายอย่างปนอยู่ในพื้นที่เดียวกัน  ซึ่งสวนสมรมนี้ได้มีการเลียนแบบคนรุ่นก่อนๆ จึงเป็นวัฒนธรรมการจัดสร้างสวนของคนภาคใต้ตอนล่างมาตั้งแต่อดีต  โดยมุ่งเน้นเก็บรักษาพืชที่ใช้ประโยชน์ไว้ในพื้นที่ถือครองของตนเอง  เพื่อใช้บริโภคยังชีพ  และใช้ในการสืบทอดกิจกรรมตามวัฒนธรรมประเพณีต่างๆในสังคม  ข้อดีของสวนสมรมมีมากมาย  เช่น  เป็นการใช้ทรัพยากรท้องถิ่นอย่างมีประสิทธิภาพ  ช่วยให้เกษตรกรมีรายได้สม่ำเสมอ  และมีคุณภาพชีวิตที่ดี  การทำสวนสมรมหรือการทำสวนป่ายางจะทำให้มีไม้ใช้สอย  มีผลไม้  มีผักพื้นบ้านและพืชสมุนไพรชนิดต่างๆไว้ใช้ประโยชน์  โดยไม่ทำลายระบบนิเวศมากเกินไป  สวนสมรมมีส่วนช่วยให้ภูมิคุ้มกันทางอาหาร  ทางสิ่งแวดล้อม  และทางสังคม  โดยที่จะช่วยแก้ปัญหาความยากจน  ลดการเคลื่อนย้ายแรงงานไปในภาคส่วนอื่นๆ  อีกทั้งยังช่วยอนุรักษ์พืชวัฒนธรรม  ช่วยแก้ไขปัญหาความเสื่อมโทรมของที่ดินทำกิน  เพราะระบบโครงสร้างภายในพื้นที่สวนเกื้อกูลกันตามธรรมชาติ  สวนสมรมจึงให้ประโยชน์ได้ทั้งทางตรงและทางอ้อม

          การจัดสร้างหรือจัดทำสวนสมรมในอดีตเริ่มต้นจากการหักร้างถางพงทำไร่นา  โดยการตัดฟันพืชที่ไม่ต้องการออกไป  เว้นพืชที่บริโภคได้และใช้ประโยชน์ด้านเนื้อไม้หรือด้านวัฒนธรรมให้เหลือไว้  รวมทั้งหาพืชชนิดใหม่ที่ผู้เป็นเจ้าของเห็นว่ามีความสำคัญเข้ามาปลูกร่วม  สวนสมรมจัดสร้างได้ง่าย  โดยเริ่มต้นจัดทำได้หลายรูปแบบ  มีความยืดหยุ่นปรับให้เข้ากับสภาพที่ดิน  ทุน  แรงงาน  และเวลาได้  เกษตรกรมักนิยมเลือกปลูกพืชที่จำเป็นต้องใช้ให้มีขึ้นไว้ก่อน  และมีรูปแบบการจัดสร้างแตกต่างกัน  แบ่งออกเป็นสามแบบใหญ่ๆ คือ 1) แบบดั้งเดิมปลูกสร้างด้วยเมล็ด  ซึ่งส่วนใหญ่เป็นพันธุ์พื้นเมือง  มีโครงสร้างสังคมพืชตามภาพหน้าตัดสูง  เป็นแบบที่ให้ผลตอบแทนต่ำ  เก็บเกี่ยวยาก  2) แบบประยุกต์  ซึ่งอาจเปลี่ยนแปลงมาจากแบบดั้งเดิมโดยใช้เทคนิคขยายพันธุ์เปลี่ยนยอด  ทำให้ภาพหน้าตัดบางส่วนต่ำลงให้ผลตอบแทนดีขึ้น  และ 3) แบบสมัยใหม่  ปลูกสร้างด้วยเทคนิคการขยายพันธุ์พืชที่เข้มข้นขึ้น  ใช้พันธุ์ดีที่นิยมเข้าร่วม  โครงสร้างสังคมพืชภาพหน้าตัดต่ำ  ให้ผลผลิตตอบแทนดีกว่า  การเก็บเกี่ยวง่ายกว่า  โดยทั้งสามรูปแบบยังคงมีความหลากหลายของชนิดพืช  ความต่างของระดับเรือนยอด  และมีการจัดระบบตามนิเวศเลียนแบบธรรมชาติดีกว่าเมื่ออดีต  ทั้งนี้เพราะเกษตรกรมีความรู้เรื่องการเกษตรดีขึ้น

          สวนสมรมเป็นวัฒนธรรมการเกษตรที่ควรอนุรักษ์ของภาคใต้ตอนล่างเพราะมีข้อดีหลายประการ  เช่น  สนองโครงการพระราชดำริต่างๆ  สนองแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ  สนองนโยบายและแผนพัฒนาสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ  เป็นต้น  ทั้งนี้เพราะสวนสมรมช่วยให้มีภูมิคุ้มกันทางอาหาร  ช่วยแก้ปัญหาสังคม  ปัญหาความยากจน  ปัญหาลุ่มน้ำเสื่อมโทรม  การทำสวนสมรมเกิดประโยชน์ต่อผู้ปฏิบัติเอง  ต่อสังคม  และต่อสิ่งแวดล้อม  สวนสมรมสามารถสนองนโยบายความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศเกษตร  โดยนำมาบูรณาการร่วมกันได้หลายสาขาวิชาการ  เช่น  เกษตร  ป่าไม้  สาธารณสุข  ปกครอง  สังคม  สิ่งแวดล้อม  เป็นต้น  จึงเห็นควราต้องนำมาคิดใหม่ทำใหม่  ให้เหมาะสมกับกาลปัจจุบัน  บนพื้นฐานจของจุดแข็งที่ภาคใต้ตอนล่างของไทยเป็นแหล่งกำเนิดพันธุกรรมที่หลากหลายแห่งหนึ่งของโลก  จึงควรให้อนุรักษ์สวนสมรมไว้  เพราะเป็นแหล่งรวบรวมพันธุกรรมพืชท้องถิ่นที่สำคัญทางเศรษฐกิจ  ทางอาหาร  และทางสมุนไพรที่มีชีวิต  ที่มีความสำคัญทั้งปัจจุบันและอนาคต  สวนสมรมนอกจากช่วยแก้ปัญหาสังคมแล้ว  ยังช่วยแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมได้อีกแนวทางหนึ่งด้วย  การทำสวนสมรมจึงมีประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อม

 

 


เอกสารอ้างอิง: ปราโมทย์  แก้ววงศ์ศรี. 2556. สังคมและวัฒนธรรมการเกษตรที่ควรอนุรักษ์ของภาคใต้ตอนล่าง. เอกสารประกอบการบรรยายพิเศษ  ประชุมวิชาการเมล็ดพันธุ์แห่งชาติ  ครั้งที่ 10  ณ ห้องตะกั่วป่า  โรงแรมหรรษาเจบี  อำเภอหาดใหญ่  จังหวัดสงขลา วันที่  20 – 24 พฤษภาคม  2556.

 

หมวดหมู่บันทึก: บริการวิชาการ
สัญญาอนุญาต: ซีซี: แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน Cc-by-nc-sa
สร้าง: 12 มีนาคม 2557 09:51 แก้ไข: 12 มีนาคม 2557 10:42 [ แจ้งไม่เหมาะสม ]
ดอกไม้
สมาชิกที่ให้กำลังใจ: Ico24 Baby, Ico24 Our Shangri-La, และ 6 คนอื่น.
สมาชิกที่ให้กำลังใจ
 
Facebook
Twitter
Google

บันทึกอื่นๆ

ความเห็น

ชอบมากครับ "สวนสมรม"

อิอิอิ

เราเอง

หากว่านำพืชผักในสวนที่เห็นน้าว่าหม้าย มันจะเป็นแกงส้มรม ฮิ

ร่วมแสดงความเห็นในหน้านี้

ชื่อ:
อีเมล:
IP แอดเดรส: 18.215.33.158
ข้อความ:  
เรียกเครื่องมือจัดการข้อความ
   
ยกเลิก หรือ