นโยบายการจัดการความรู้ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 1.ให้ใช้เครื่องมือการจัดการความรู้ผลักดัน คุณภาพคน และกระบวนทำงาน 2.ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนประสบการณ์การทำงาน จากหน้างาน 3.ส่งเสริมให้มีเวทีเรียนรู้ร่วมกัน
อ่าน: 1664
ความเห็น: 1

ละคร สื่อการสอนเพื่อการเปลี่ยนแปลง

ไม่เคยคิดมาก่อนเลยว่าละครจะสามารถทำเป็นสื่อการสอน ที่สอนอะไรได้มากมาย  จนกระทั่งได้มีโอกาสได้ไปร่วมสัมมนา โครงการละครเพื่อการเปลี่ยนแปลง โดยมูลนิธิสื่อชาวบ้าน(กลุ่มละครมะขามป้อม) ร่วมกับกลุ่มมานีมานะ เมื่อวันอาทิตย์ที่ 2 กันยายน 2555 ที่โรงแรมสิงห์โกลเด้นเพลส  สัมมนาต่อเนื่องในวันเสาร์-อาทิตย์ที่ 8-9 กันยายน 2555 ที่โรงแรมวีแอล เป็นการจัดสัมมนาให้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

 

เปิดสัมมนาด้วยการแสดงละครจาก กลุ่มมะนาวหวาน  เป็นละครที่ใช้คน 4 คน ใส่เสื้อสีดำ ไม่มีฉากอะไรมากมาย นอกจากโปรเจคเตอร์ฉายภาพประกอบเมื่อนักแสดงทำท่าทางถึงสถานที่ ต่างๆ  เป็นการแสดงสะท้อนปัญหาสังคม จนคนดูน้ำตาไหล

 

คนที่ไม่ค่อยเข้าใจเรื่องการละครอย่างเรา จึงต้องเริ่มตั้งใจอบรม เพราะอยากได้วิธีการไปใช้ทำกิจกรรมต่างๆ เพราะจะเป็นประโยชน์กับเด็กๆ บางทีถ้าเราสามารถทำละครให้เด็กๆที่มีปัญหา ได้รับรู้ และเห็นภาพพฤติกรรม ความคิด ของตัวเองจากตัวละครที่แสดง อาจทำให้เด็กๆ ได้สะท้อนปัญหา และเห็นหนทางแก้ไขปัญหาเหล่านั้นได้ด้วยตนเอง โดยไม่ต้องมีใครไปสอน

 

ในการสัมมนา ทีมวิทยากรเริ่มต้นด้วยการละลายพฤติกรรม โดยการให้วาดภาพ 4 ภาพจากเพื่อนที่เข้าร่วมสัมมนา เพื่อสร้างความสนิทสนม และฝึกการสังเกต  ต่อด้วยกิจกรรม ทำอะไรดีจ๊ะ เพื่อให้ทุกคนตอบว่า "ทำอะไรดีล่ะ" แล้ววิทยากรก็สั่งให้ทุกคนไปทำโน้นนี่ แล้วลงท้ายด้วยการนั่งท่าแปลก ยืนท่าแปลก นอนท่าแปลก เป็นการให้ทุกคนได้แสดงความเป็นตัวตนของตัวเองออกมา

 

ถัดจากนั้นก็ให้เปล่งเสียง โดยให้หายใจเข้าท้องป่อง  หายใจหายท้องแฟ๊บ แล้วเปล่งเสียง A E R O U แบบยาวๆ จนหมดลมหายใจ โดยให้เสียงออกมาจากท้อง เป็นการฝึกการเปล่งเสียง

 

จากนั้นวิทยากรให้จับคู่ เพื่อให้ผลัดกันหลับตา แล้วอีกคนก็พาไปสัมผัสสิ่งต่างๆ ทั่วห้อง กิจกรรมนี้เป็นการสร้างความไว้วางใจ และให้เราได้ลองสัมผัสสิ่งต่างๆ แทนการมองด้วยสายตา เรารู้สึกกังวลในตอนแรก เพราะจับคู่กับน้อง ม. 4 ก็เลยมีความระแวงว่าเค้าจะพาเราไปชนอะไรไม๊  จนต้องตั้งสติให้ดี และไว้ใจคนอื่นแม้จะอายุน้อยกว่ามาก สุดท้ายน้องก็พาเราไปได้อย่างปลอดภัย

 

จากนั้นให้เปลี่ยนคู่ แล้วให้คน 2 คน นั่งหันหน้าเข้าหากัน แล้วจ้องมองเข้าไปในตาของอีกฝ่าย ให้คนหนึ่งทำท่าอะไรก็ได้ช้าๆ อีกคนต้องทำตามให้ได้เหมือนกระจก  ได้ยินเสียงหัวเราะคิ๊กๆ จากน้องๆ จนวิทยากรต้องปรามให้มีสมาธิ เราเห็นแววตาของความหวาดกลัวของน้องที่นั่งคู่กับเรา อาจเพราะวัยต่างกัน เมื่อถูกเราจ้องมองเข้าไปในตา ก็เลยรู้สึกกลัว เพียงแค่ได้สังเกตใครจริงๆ โดยไม่ต้องพูดแค่จ้องตา ก็ทำให้เรารู้ว่าแววตาเค้าสะท้อนความรู้สึกอะไรออกมา  ชอบตรงที่ได้ทำท่าทางเหมือนกันอย่างที่เคยเห็นในทีวี ใจเรา 2 คนต้องจดจ่อซึ่งกันและกันจึงจะทำท่าให้เหมือนกันได้

 

จากนั้นวิทยากร ให้ทุกคนเดินช้าๆ ไปรอบๆ ห้อง ไปตรงซอก ตรงมุม ที่ยังไม่เคยเดินไป เมื่อเสียงปรบมือดัง 1 ครั้ง ต้องเดินให้เร็วขึ้น ๆ ๆ  เมื่อได้ยินเสียงปรบมือรัวๆ 3 ครั้ง ให้หยุด แล้วหลับตาและให้จินตนาการตามที่วิทยากรบอก เช่น เป็นเด็ก 5 ขวบ  เริ่มโตขึ้นอายุ 20 ปี  เป็นคนแก่อายุ 40 ปี ที่ผิวหนังร่วงโรย (เรานึกค้านในใจ 40 ยังไม่ร่วงโรยย่ะ 555) เป็นคนแก่ 80 ปี รู้สึกเจ็บปวด หนาว  หมดหวัง ใกล้ตาย เราได้ยินเสียงบิดตัว เสียงครวญครางจากน้องๆ  เราเริ่มลังเล "ฉันควรจะทำท่าอะไรออกมาสักอย่างเพื่อให้เค้ารู้สึกว่าเป็นมืออาชีพไม๊" เราเริ่มคิด "แต่เค้าบอกว่าอย่าเล่นละคร ทำให้เป็นธรรมชาติ" "เออ ต้องเป็นธรรมชาติ แล้วถ้าเป็นตัวฉันเอง ฉันคงไม่ร้องครวญเมื่อเจ็บปวด ไม่บิดตัวเมื่อใกล้ตาย คงแค่เฉยๆ แล้วดูลมหายใจไป" สุดท้ายเราก็ไม่ค่อยได้ทำท่าอะไร เพราะจินตนาการมันหมดไปตั้งแต่สายตาเริ่มยาวแล้ว 55

 

อีกบทเรียนที่เราชอบ "โรงเรียนปลา" เป็นการจับกลุ่ม 4 คน ให้แต่ละคนอยู่คนละมุมทั้ง 4 ทิศ เริ่มจากคนทิศเหนือ เป็นผู้นำทำท่าอะไรก็ได้ช้าๆ คนอีก 3 คนต้องทำตาม เมื่อคนทางทิศเหนือหันหน้าไปทางทิศตะวันออก คนที่ยืนทิศตะวันออกจะเปลี่ยนเป็นผู้นำในการทำท่าต่างๆ สลับไปแบบนี้จนครบทุกทิศ  จากนั้นก็เริ่มให้คนทั้งห้องทำท่าโรงเรียนปลาจากคนที่ยืนหน้าสุดของทุกทิศ เราชอบได้ทำท่าต่างๆ โดยไม่ได้เตรียมตัวกันมาก่อน แล้วแต่ผู้นำจะเคลื่อนไหวให้ทำตาม

 

ชอบวิธีแบ่งกลุ่ม วิทยากรให้แต่ละคนพูดคำว่า เปลี่ยน แปลง สู่ ปัญ ญา คนละคำ ทีละคนครบทั้งห้อง และให้คนที่พูดแต่ละคำ ออกมาเป็นกลุ่มแต่ละกลุ่มเช่น กลุ่มเปลี่ยน กลุ่มแปลง เมื่อได้กลุ่มสามาชิกในกลุ่มต้องช่วยกันทำท่าตามคำสั่งเช่น เป็นต้นไม้  จักรยาน  โรงเรียน  แมงสาบ อนุเสาวรีย์ค่ายบางระจัน พวกเราในกลุ่มต้องช่วยกันทำท่าต่างๆ จากนั้นวิทยากรให้พวกเรานึกชื่่อตำนานหรือเรื่องเล่าในภาคใต้ ให้เขียนในกระดาษ แล้วให้เลือกเรื่องเหล่านั้นมา 1 เรื่อง จากนั้นให้สร้างภาพนิ่ง โดยใช้สมาชิกในกลุ่มทุกคน ทำท่าเพื่อสื่อให้เห็นถึง จุดเริ่มต้นของเรื่อง  จุดขัดแย้ง และจุดจบ ของเรื่อง ด้วยการต่อตัวเป็นรูปร่างแบบภาพนิ่ง 3 ภาพ

 

เมื่อได้ภาพ 3 ภาพ วิทยากรก็ให้ทำภาพนิ่ง 5 ภาพ โดยให้ใส่ประเด็นในสังคมเข้าไปในตำนานเหล่านั้น โดยทำภาพนิ่งโดยเริ่มจาก สาเหตุของปัญหา  ปัญหา  ผลกระทบ  แนวทางแก้ไขปัญหา  และภาพฝันที่อยากให้เป็น โดยให้ทั้งกลุ่มแสดง โดยให้สื่อออกมา เป็นคนยืนนิ่งๆ 5 ภาพ ให้เข้าใจว่าสะท้อนปัญหาอะไร

 

ในวันถัดมาวิทยากรเริ่มโดย ให้ทุกคนเดินเร็ว เดินช้า เดินตามคำสั่ง เช่น เดินเอาหัวนำ  เดินเอาหัวแม่โป้งนำ  เดินเอาเข่านำ เดินเอาอกนำ เดินเอาท้องนำ เมื่อได้ลองทำตามก็พบว่า การเดินโดยเปลี่ยนเป็นให้อวัยวะต่างๆ นำ ก็ทำให้เรารู้สึกได้ถึงคนวัยต่างๆ เช่น หัวนำ เหมือนคนแก่  ท้องนำเหมือนคนท้อง  อกนำเหมือนคนที่ภาคภูมิใจตัวเอง เราชอบอันนี้เหมือนกัน รุ้สึกว่าเป็นเทคนิคที่เอามาสื่อสารได้ดี ไม่ต้องใช้อารมณ์มากมาย

 

จากนั้นวิทยากรให้ทุกคนเอาภาพนิ่ง 5 ภาพเมื่อวาน มาใส่เรื่องราวโดยให้ตีความ สถานการณ์  ตัวละคร  สัญลักษณ์ โดยให้ตีความว่าสถานการณ์ของตำนานที่เอามาทำภาพนิ่งคืออะไร ตัวละครในตำนานเปรียบกับใครในประเด็นปัญหาปัจจุบัน และสัญลักษณ์ในตำนาน แทนด้วยความหมายของสิ่งใดในปัจจุบัน แล้วให้ใส่คำพูด ใส่ท่าทาง ให้แสดงเป็นละครโดยใส่เทคนิคละคร การเดินสโลว์ เดินเร็ว หัวเราะอย่างบ้าคลั่ง โรงเรียนปลา เพลงพื้นบ้าน  การต่อสู้เข้าไปในเรื่องราวนั้นด้วย

 

ท้ายสุดทุกกลุ่มก็ได้ละครสร้างสรรค์ สะท้อนปัญหาสังคม ได้อย่างไม่น่าเชื่อในเวลาเพียง 9 ชั่วโมงของการอบรม  และให้ผู้แสดงให้คะแนนกลุ่มตัวเอง ถอดบทเรียนเรื่อง ละครของเราขาดอะไร เราทำอะไรได้ดี เพื่อให้ทุกคนรู้จักนำข้อดี ข้อเสียไปปรับใช้ในคราวต่อไป 

 

จบด้วยการสรุปจากวิทยากรกลุ่มมะขามป้อมที่ทำละครสะท้อนเพื่อการเปลี่ยนแปลงมากว่า 30ปี มาสรุปวิธีการสร้างละครที่สอนให้เกิดการเรียนรู้ เพื่อการเปลี่ยนแปลง พัฒนาสู่ปัญญา ซึ่งวิธีการทำละครเหล่่านี้เป็นกระบวนการการเรียนรู้ ที่สามารถนำไปใช้กับทุกกิจกรรม

 

ดีใจที่ได้ไปร่วมสัมมนาในครั้งนี้  แม้คงไม่มีโอกาสได้เป็นนักแสดง แต่ทุกกิจกรรมที่ได้เรียนรู้ สามารถนำมาปรับใช้เป็นแนวทางในการทำกิจกรรมอื่นๆ ได้เป็นอย่างดี

 

ขอบคุณทีมวิทยากรทุกท่านค่ะ

 http://share.psu.ac.th/file/worapat.c/lakor2.jpg

http://share.psu.ac.th/file/worapat.c/lakor1.jpg

 

หมวดหมู่บันทึก: กิจการนักศึกษา - การดูแลนักศึกษา
สัญญาอนุญาต: ซีซี: แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน Cc-by-nc-sa
สร้าง: 11 กันยายน 2555 21:12 แก้ไข: 11 กันยายน 2555 21:29 [ แจ้งไม่เหมาะสม ]
ดอกไม้
สมาชิกที่ให้กำลังใจ: Ico24 Monly, Ico24 anni, และ 4 คนอื่น.
สมาชิกที่ให้กำลังใจ
 
Facebook
Twitter
Google

บันทึกอื่นๆ

ความเห็น

อ่านแล้วน่าสนุกดีครับ หากมีโอกาสจะไปอบรมบ้าง

ร่วมแสดงความเห็นในหน้านี้

ชื่อ:
อีเมล:
IP แอดเดรส: 3.228.10.34
ข้อความ:  
เรียกเครื่องมือจัดการข้อความ
   
ยกเลิก หรือ